درمان بیماری‌های قلبی؛ از دارو و آنژیوگرافی تا آنژیوپلاستی و جراحی قلب

 به گزارش نبض نگار: درمان بیماری‌های قلبی یک روش ثابت و یکسان برای همه بیماران نیست. نوع بیماری، شدت علائم، محل و میزان گرفتگی عروق، قدرت پمپاژ قلب، وضعیت دریچه‌ها، نظم ضربان، سن و بیماری‌های زمینه‌ای تعیین می‌کنند که بیمار تنها به اصلاح سبک زندگی و دارو نیاز دارد یا باید تحت آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی، گذاشتن استنت، جراحی بای‌پس، درمان دریچه‌ای یا کاشت دستگاه‌های تنظیم ضربان قرار گیرد. در بیماری عروق کرونر، هدف درمان کاهش درد قفسه سینه، جلوگیری از تشکیل لخته، کنترل فشار و کلسترول و در صورت لزوم بازگرداندن جریان خون به عضله قلب است. آنژیوگرافی روشی تشخیصی برای مشاهده عروق کرونر است، درحالی‌که آنژیوپلاستی یک اقدام درمانی برای باز کردن رگ تنگ یا مسدود محسوب می‌شود. انتخاب روش درمان باید پس از بررسی دقیق و گفت‌وگوی بیمار با متخصص قلب انجام شود. 

فهرست مطالب
 بیماری‌های قلبی چگونه درمان می‌شوند؟
 هدف اصلی درمان قلب چیست؟
 درمان براساس نوع بیماری قلبی
 اصلاح سبک زندگی در درمان بیماری قلبی
 داروهای مورد استفاده برای بیماران قلبی
 آیا دارودرمانی همیشه کافی است؟
 آنژیوگرافی قلب چیست؟
 آنژیوگرافی چگونه انجام می‌شود؟
 چه کسانی به آنژیوگرافی نیاز دارند؟
 تفاوت آنژیوگرافی و سی‌تی آنژیوگرافی
 آنژیوپلاستی قلب چیست؟
 استنت قلب چیست؟
 تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
 جراحی بای‌پس قلب چیست؟
آنژیوپلاستی بهتر است یا جراحی بای‌پس؟
 درمان سکته قلبی
 درمان نارسایی قلب
 درمان آریتمی قلب
 درمان بیماری‌های دریچه‌ای
 ضربان‌ساز و دفیبریلاتور قلب
 مراقبت‌های بعد از آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
مراقبت‌های بعد از جراحی قلب
 بازتوانی قلبی
 عوارض احتمالی روش‌های درمانی
 باورهای اشتباه
 سؤالات متداول
 جمع‌بندی

بیماری‌های قلبی چگونه درمان می‌شوند؟
بیماری قلبی مجموعه بزرگی از مشکلات را در بر می‌گیرد؛ بنابراین نمی‌توان یک نسخه درمانی را برای همه بیماران تجویز کرد. درمان بیماری عروق کرونر با درمان آریتمی، نارسایی قلب، بیماری دریچه‌ای یا نقص مادرزادی قلب تفاوت دارد. پزشک پیش از انتخاب درمان معمولاً موارد زیر را بررسی می‌کند:

• نوع بیماری قلبی
•  شدت و مدت علائم
•  نتیجه نوار قلب و اکوکاردیوگرافی
•  فشار خون، قند و چربی خون
•  قدرت پمپاژ قلب
•  محل و شدت گرفتگی عروق
•  سابقه سکته قلبی یا مغزی
•  وضعیت کلیه و کبد
•  داروهای مصرفی
•  احتمال خونریزی
•  سن و شرایط جسمی بیمار

گاهی کنترل بیماری با دارو و سبک زندگی امکان‌پذیر است. در برخی بیماران، وجود تنگی شدید عروق، درد مقاوم به درمان، سکته قلبی یا اختلال جدی دریچه و ضربان، انجام اقدامات تهاجمی‌تر را ضروری می‌کند.

 هدف اصلی درمان بیماری‌های قلبی چیست؟
درمان قلب تنها برای از بین بردن درد قفسه سینه انجام نمی‌شود. پزشکان اهداف گسترده‌تری را دنبال می‌کنند:

•  بهبود جریان خون به عضله قلب
•  کاهش نیاز قلب به اکسیژن
•  جلوگیری از تشکیل یا بزرگ‌تر شدن لخته
•  کنترل فشار خون و کلسترول
•  کاهش خطر سکته قلبی و مغزی
•  پیشگیری از نارسایی قلب
•  تنظیم ضربان قلب
• کاهش احتباس مایعات و تنگی نفس
•  اصلاح اختلالات دریچه‌ای
•  افزایش توان فعالیت و کیفیت زندگی

ممکن است یک بیمار هم‌زمان به چند روش درمانی نیاز داشته باشد؛ برای نمونه، فردی که استنت دریافت کرده است همچنان باید داروهای ضدپلاکت، داروی کنترل کلسترول و توصیه‌های سبک زندگی را ادامه دهد. 

درمان براساس نوع بیماری قلبی

•  بیماری عروق کرونر
  بیماری عروق کرونر زمانی ایجاد می‌شود که رسوب پلاک، مسیر خون‌رسانی به عضله قلب را تنگ یا مسدود کند. درمان ممکن است شامل تغییر سبک زندگی، دارو، آنژیوپلاستی و استنت یا جراحی بای‌پس باشد. شدت گرفتگی و تأثیر آن بر جریان خون در تصمیم‌گیری اهمیت دارد. 
•  آریتمی قلب
  آریتمی به ضربان بیش از حد سریع، کند یا نامنظم گفته می‌شود. درمان آن بسته به نوع آریتمی می‌تواند شامل دارو، شوک الکتریکی کنترل‌شده، ابلیشن، ضربان‌ساز یا دفیبریلاتور کاشتنی باشد.
•  نارسایی قلبی
  در نارسایی قلبی، قلب نمی‌تواند خون را به اندازه کافی و متناسب با نیاز بدن پمپاژ کند. درمان معمولاً ترکیبی از دارو، کاهش نمک، کنترل مایعات، فعالیت متناسب و در موارد پیشرفته استفاده از دستگاه‌ها، درمان دریچه‌ای یا پیوند قلب است.
•  بیماری دریچه‌ای
  اختلال دریچه ممکن است به‌صورت تنگی یا نارسایی دریچه ظاهر شود. موارد خفیف تنها تحت پیگیری قرار می‌گیرند؛ اما موارد شدید ممکن است به ترمیم، تعویض جراحی یا تعویض دریچه از طریق کاتتر نیاز داشته باشند.

اصلاح سبک زندگی؛ پایه درمان بیماری‌های قلبی
حتی پیشرفته‌ترین روش‌های درمانی نمی‌توانند اثر سبک زندگی ناسالم را کاملاً خنثی کنند. آنژیوپلاستی یک رگ تنگ را باز می‌کند، اما زمینه تشکیل پلاک در سایر قسمت‌های عروق را از بین نمی‌برد. مهم‌ترین اقدامات عبارت‌اند از:

•  ترک سیگار، قلیان و محصولات نیکوتینی
•  فعالیت بدنی منظم با تأیید پزشک
•  کاهش مصرف نمک
•  محدود کردن چربی‌های اشباع و ترانس
•  مصرف سبزیجات، میوه، حبوبات و غلات کامل
•  کنترل وزن و دور کمر
•  خواب کافی
•  کنترل فشار خون
•  کنترل دیابت
•  کاهش LDL و تری‌گلیسیرید
•  مدیریت استرس

برنامه سبک زندگی باید براساس وضعیت بیمار تنظیم شود. فردی که به‌تازگی سکته قلبی یا جراحی قلب داشته است نباید بدون برنامه بازتوانی، ورزش سنگین را شروع کند.

مهم‌ترین داروهای قلبی کدام‌اند؟
داروهای قلب براساس بیماری و هدف درمان انتخاب می‌شوند. ممکن است بیمار چند دارو را هم‌زمان مصرف کند.

•  داروهای ضدپلاکت
  داروهایی مانند آسپرین و مهارکننده‌های P2Y12 به کاهش چسبیدن پلاکت‌ها و تشکیل لخته کمک می‌کنند. پس از گذاشتن استنت، معمولاً مصرف یک دوره درمان ضدپلاکتی دوگانه ضروری است؛ اما مدت آن با توجه به نوع استنت، خطر خونریزی و وضعیت بیمار تعیین می‌شود. قطع خودسرانه این داروها می‌تواند خطر لخته شدن داخل استنت را افزایش دهد. 
•  داروهای ضدانعقاد
  داروهای ضدانعقاد برای برخی بیماران مبتلا به فیبریلاسیون دهلیزی، لخته خون یا شرایط خاص تجویز می‌شوند. این داروها با داروهای ضدپلاکت یکسان نیستند و مصرف هم‌زمان آنها باید دقیقاً تحت نظر پزشک باشد.
• استاتین‌ها و داروهای کاهش‌دهنده چربی خون
  استاتین‌ها برای کاهش LDL و کم کردن خطر حوادث قلبی استفاده می‌شوند. در بیمارانی که به هدف درمانی نمی‌رسند، ممکن است داروهای دیگری نیز به درمان اضافه شود.
• بتابلوکرها
  این داروها ضربان قلب و فشار واردشده بر قلب را کاهش می‌دهند. ممکن است در درمان فشار خون، آنژین، برخی آریتمی‌ها، پس از سکته قلبی یا نارسایی قلبی تجویز شوند.
• مهارکننده‌های ACE و داروهای ARB
  این گروه به کنترل فشار خون و کاهش فشار کاری قلب کمک می‌کنند و در برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلب، فشار خون یا بیماری کلیوی ناشی از دیابت کاربرد دارند.
•  نیترات‌ها
  نیتروگلیسیرین و سایر نیترات‌ها با گشاد کردن عروق می‌توانند درد ناشی از آنژین را کاهش دهند. مصرف نیتروگلیسیرین همراه بعضی داروهای اختلال نعوظ می‌تواند افت فشار خطرناک ایجاد کند.
•  داروهای ادرارآور
  دیورتیک‌ها با دفع آب و نمک اضافی به کاهش ورم و تنگی نفس در نارسایی قلب کمک می‌کنند.
•  داروهای کنترل ضربان
  بسته به نوع آریتمی، پزشک ممکن است داروهایی برای کاهش یا تنظیم ضربان تجویز کند. این داروها ممکن است نیازمند بررسی نوار قلب و آزمایش‌های دوره‌ای باشند.

 آیا دارودرمانی همیشه کافی است؟
خیر. داروها می‌توانند علائم و عوامل خطر را کنترل کنند، اما در بعضی شرایط قادر به باز کردن یک انسداد شدید یا اصلاح یک دریچه بسیار آسیب‌دیده نیستند. پزشک ممکن است درمان مداخله‌ای را بررسی کند اگر:

•  درد قفسه سینه با دارو کنترل نشود.
•  شواهدی از کاهش قابل توجه خون‌رسانی وجود داشته باشد.
•  بیمار دچار سکته قلبی حاد شده باشد.
•  یک یا چند رگ اصلی به‌شدت تنگ باشند.
•  عملکرد قلب در خطر باشد.
•  تنگی عروق با خطر بالای عوارض همراه باشد.

تصمیم تنها براساس درصد گرفتگی نوشته‌شده در گزارش نیست؛ محل ضایعه، تعداد عروق، وضعیت علائم، دیابت، قدرت قلب و شرایط عمومی بیمار نیز اهمیت دارند.

آنژیوگرافی قلب چیست؟
آنژیوگرافی کرونریک روش تصویربرداری تهاجمی برای مشاهده عروق خون‌رسان قلب است. پزشک از طریق یک کاتتر باریک که معمولاً از شریان مچ دست یا کشاله ران وارد می‌شود، ماده حاجب را به عروق تزریق می‌کند. هم‌زمان تصویربرداری اشعه ایکس، محل و شدت تنگی یا انسداد را نشان می‌دهد.
آنژیوگرافی در اصل یک اقدام تشخیصی است؛ اما اگر گرفتگی مناسب برای درمان با کاتتر باشد، ممکن است آنژیوپلاستی در همان جلسه یا جلسه‌ای دیگر انجام شود. کاتتریزاسیون قلب می‌تواند علاوه بر نمایش عروق، اطلاعاتی درباره فشارهای داخل قلب و عملکرد آن فراهم کند. 
آنژیوگرافی چگونه انجام می‌شود؟
بیمار معمولاً هوشیار است و داروی آرام‌بخش دریافت می‌کند. محل ورود کاتتر بی‌حس می‌شود. سپس پزشک کاتتر را تحت هدایت تصویربرداری به سمت قلب هدایت می‌کند. مراحل معمول عبارت‌اند از:

1. آماده‌سازی و ضدعفونی محل ورود
2. بی‌حسی موضعی
3. ورود کاتتر از مچ یا کشاله ران
4. رساندن کاتتر به دهانه عروق کرونر
5. تزریق ماده حاجب
6. تصویربرداری از زوایای مختلف
7. خارج کردن کاتتر و کنترل محل ورود

مدت انجام به شرایط بیمار و اینکه اقدام درمانی نیز انجام شود یا نه بستگی دارد. کاتتریزاسیون تشخیصی معمولاً کوتاه‌تر از آنژیوپلاستی است. 
 چه کسانی ممکن است به آنژیوگرافی نیاز داشته باشند؟
آنژیوگرافی ممکن است در شرایط زیر مطرح شود:

•  درد قفسه سینه مشکوک به بیماری کرونر
•  نتایج غیرطبیعی تست ورزش یا تصویربرداری قلب
•  سکته قلبی
•  آنژین ناپایدار
•  کاهش عملکرد قلب با علت نامشخص
•  بررسی قبل از بعضی جراحی‌های قلب
•  بازگشت علائم پس از استنت یا بای‌پس
•  شک به گرفتگی شدید عروق

انجام آنژیوگرافی برای هر فردی که درد قفسه سینه دارد ضروری نیست. ابتدا ممکن است نوار قلب، آزمایش خون، اکو، تست ورزش یا سی‌تی آنژیوگرافی انجام شود.

تفاوت آنژیوگرافی و سی‌تی آنژیوگرافی
سی‌تی آنژیوگرافی یک روش غیرتهاجمی است که با استفاده از دستگاه سی‌تی‌اسکن و تزریق ماده حاجب، تصویری از عروق کرونر ایجاد می‌کند. در آنژیوگرافی تهاجمی، کاتتر مستقیماً به نزدیکی عروق قلب هدایت می‌شود.

انتخاب میان این دو به احتمال بیماری، شرایط کلیه، ضربان قلب، سابقه بیماری و هدف بررسی بستگی دارد.

 آنژیوپلاستی قلب چیست؟
آنژیوپلاستی کرونر یا PCI روشی کم‌تهاجمی برای باز کردن عروق تنگ یا مسدود قلب است. پزشک یک سیم راهنما را از محل گرفتگی عبور می‌دهد، سپس بالونی کوچک را در محل تنگی باد می‌کند. فشار بالون پلاک را به دیواره رگ فشرده می‌کند و فضای عبور خون را افزایش می‌دهد. در بیشتر موارد یک استنت نیز در محل گذاشته می‌شود تا رگ باز بماند. 
 آیا آنژیوپلاستی جراحی قلب باز است؟
خیر. آنژیوپلاستی از طریق کاتتر و بدون باز کردن قفسه سینه انجام می‌شود. بااین‌حال، یک اقدام پزشکی تخصصی است و می‌تواند با عوارضی مانند خونریزی، واکنش به ماده حاجب، آسیب کلیه، آریتمی یا به‌ندرت آسیب عروقی و سکته قلبی همراه باشد.

 استنت قلب چیست؟
استنت یک لوله توری بسیار کوچک است که در قسمت تنگ‌شده رگ قرار می‌گیرد و به باز ماندن مسیر خون کمک می‌کند. بسیاری از استنت‌های امروزی از نوع دارویی هستند و دارویی آزاد می‌کنند که احتمال رشد بافت و تنگی مجدد را کاهش می‌دهد.
استنت، پلاک و بیماری زمینه‌ای تصلب شرایین را از بدن حذف نمی‌کند. پس از استنت نیز رعایت سبک زندگی، کاهش LDL، کنترل فشار و مصرف دقیق داروها ضروری است.
 آیا استنت ممکن است دوباره بسته شود؟
بله، هرچند استنت‌های جدید احتمال تنگی مجدد را کاهش داده‌اند. دو مشکل احتمالی عبارت‌اند از:

• تنگی مجدد: رشد بافت درون یا اطراف استنت
• ترومبوز استنت: تشکیل لخته ناگهانی در استنت

ترومبوز استنت می‌تواند خطرناک باشد و یکی از دلایل مهم تأکید بر قطع نکردن خودسرانه داروهای ضدپلاکت است.

تفاوت آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
این دو اصطلاح گاهی به اشتباه به جای یکدیگر استفاده می‌شوند.

جراحی بای‌پس قلب چیست؟
در جراحی بای‌پس عروق کرونر یا CABG، جراح با استفاده از یک رگ سالم از قفسه سینه، دست یا پا، مسیر تازه‌ای برای عبور خون در اطراف قسمت مسدودشده ایجاد می‌کند. این جراحی خود پلاک را خارج نمی‌کند؛ بلکه راه جایگزینی برای خون‌رسانی به عضله قلب می‌سازد. 
 چه بیمارانی ممکن است به بای‌پس نیاز داشته باشند؟
جراحی بای‌پس بیشتر در شرایطی مطرح می‌شود که:

• چند رگ مهم به‌شدت درگیر باشند.
• آناتومی گرفتگی برای استنت مناسب نباشد.
•  رگ اصلی سمت چپ قلب درگیر باشد.
•  بیمار دیابت و گرفتگی گسترده عروق داشته باشد.
•  آنژیوپلاستی قبلی موفق نبوده یا تنگی بازگشته باشد.
•  پزشکان انتظار داشته باشند جراحی نتیجه پایدارتر یا ایمن‌تری داشته باشد.

در بیماران مبتلا به دیابت و بیماری پیچیده چندرگی، برخی شواهد بر برتری بای‌پس از نظر بعضی پیامدهای بلندمدت نسبت به PCI تأکید دارند؛ اما انتخاب نهایی باید به‌صورت فردی و با مشارکت تیم قلب انجام شود. 

آنژیوپلاستی بهتر است یا جراحی بای‌پس؟
هیچ پاسخ یکسانی برای همه بیماران وجود ندارد.
 مزایای احتمالی آنژیوپلاستی

•  کم‌تهاجمی‌تر است.
•  قفسه سینه باز نمی‌شود.
•  بستری و نقاهت معمولاً کوتاه‌تر است.
•  در سکته قلبی می‌تواند به‌سرعت رگ را باز کند.
•  برای بسیاری از گرفتگی‌های محدود مناسب است.

 مزایای احتمالی جراحی بای‌پس

•  برای گرفتگی‌های پیچیده و چندرگی مناسب‌تر است.
• ممکن است نیاز به مداخله مجدد را کاهش دهد.
•  در برخی بیماران دیابتی یا دارای آناتومی خاص نتیجه بلندمدت بهتری دارد.
•  امکان خون‌رسانی مجدد به چند ناحیه در یک جراحی وجود دارد.

تصمیم بهتر است با حضور متخصص قلب مداخله‌ای، جراح قلب و خود بیمار گرفته شود. محل گرفتگی، تعداد رگ‌ها، قدرت قلب، دیابت، خطر جراحی و ترجیح آگاهانه بیمار در انتخاب نقش دارند.

درمان سکته قلبی چگونه است؟
سکته قلبی معمولاً در اثر بسته شدن ناگهانی یک رگ کرونر با لخته رخ می‌دهد و یک وضعیت اورژانسی است. درمان به نوع سکته، زمان شروع علائم و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد. ممکن است درمان شامل موارد زیر باشد:

•  داروهای ضدپلاکت
•  داروهای ضدانعقاد
•  دارو برای کاهش درد یا بار کاری قلب
•  آنژیوپلاستی اورژانسی و استنت
•  در شرایط خاص داروی حل‌کننده لخته
•  به‌ندرت جراحی بای‌پس فوری

باز کردن سریع رگ می‌تواند از مرگ بخش بیشتری از عضله قلب جلوگیری کند. انجمن قلب آمریکا تأکید می‌کند که درمان سکته ممکن است ترکیبی از دارو، آنژیوپلاستی، استنت و جراحی باشد. 
 نشانه‌های هشدار سکته قلبی

•  فشار، سنگینی یا درد قفسه سینه
•  انتشار درد به بازو، شانه، فک یا پشت
•  تنگی نفس
• تعریق سرد
•  تهوع
•  ضعف یا سرگیجه ناگهانی

در صورت بروز این علائم نباید منتظر برطرف شدن خودبه‌خودی ماند.
 
درمان نارسایی قلبی
درمان نارسایی قلب به علت بیماری و نوع کاهش عملکرد قلب بستگی دارد. هدف درمان کاهش علائم، جلوگیری از بستری، کاهش پیشرفت بیماری و بهبود بقا است. برنامه درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

•  محدود کردن سدیم
•  کنترل مصرف مایعات در بعضی بیماران
•  اندازه‌گیری وزن روزانه
•  داروهای کاهنده فشار و بار قلب
•  دیورتیک‌ها برای کاهش تجمع مایع
•  کنترل ضربان و فشار خون
•  درمان بیماری عروق کرونر
•  اصلاح دریچه معیوب
•  ضربان‌ساز ویژه در برخی بیماران
•  دستگاه کمک بطنی یا پیوند در مراحل پیشرفته

افزایش سریع وزن، ورم پا، تنگی نفس در حالت استراحت یا نیاز به خوابیدن با چند بالش ممکن است نشان‌دهنده تشدید بیماری باشد.

درمان آریتمی قلب
درمان آریتمی به نوع و خطر آن بستگی دارد. همه تپش‌ها به درمان تهاجمی نیاز ندارند، اما بعضی آریتمی‌ها می‌توانند خطر غش، نارسایی یا سکته مغزی را افزایش دهند. روش‌های درمان عبارت‌اند از:

•  اصلاح علت‌هایی مانند اختلال تیروئید یا الکترولیت
•  داروی کنترل ضربان
•  داروی تنظیم ریتم
•  داروی ضدانعقاد در بعضی مبتلایان به فیبریلاسیون دهلیزی
•  کاردیوورژن الکتریکی
•  ابلیشن با کاتتر
•  ضربان‌ساز
• دفیبریلاتور کاشتنی

در ابلیشن، پزشک ناحیه کوچکی از بافت ایجادکننده پیام الکتریکی غیرطبیعی را با انرژی مخصوص از کار می‌اندازد.

درمان بیماری‌های دریچه‌ای
چهار دریچه قلب جریان یک‌طرفه خون را هدایت می‌کنند. تنگی یا نارسایی شدید دریچه می‌تواند باعث تنگی نفس، درد، خستگی، غش و نارسایی قلب شود. درمان ممکن است شامل موارد زیر باشد:

•  پیگیری دوره‌ای در موارد خفیف
•  دارو برای کنترل فشار، مایع یا ضربان
•  ترمیم جراحی دریچه
• تعویض دریچه با دریچه مکانیکی یا بافتی
•  تعویض دریچه از طریق کاتتر در بیماران منتخب
•  ترمیم بعضی دریچه‌ها با روش‌های مداخله‌ای

دارو معمولاً نمی‌تواند یک دریچه بسیار تنگ را باز کند؛ بلکه علائم و پیامدهای آن را کنترل می‌کند.

ضربان‌ساز و ICD چه کاربردی دارند؟

• ضربان‌ساز قلب
  ضربان‌ساز دستگاه کوچکی است که برای جلوگیری از کندی غیرطبیعی ضربان، پالس الکتریکی ایجاد می‌کند. این دستگاه در زیر پوست قرار می‌گیرد و سیم‌های آن به قلب متصل می‌شوند.
•  دفیبریلاتور کاشتنیICD ضربان‌های خطرناک بطنی را شناسایی می‌کند و در صورت نیاز با تحریک یا شوک
  الکتریکی، ریتم را اصلاح می‌کند. این دستگاه برای هر آریتمی ساده‌ای استفاده نمی‌شود و بیشتر برای بیماران دارای خطر بالای ایست قلبی در نظر گرفته می‌شود.
• درمان همزمان‌سازی قلب
  برخی بیماران مبتلا به نارسایی قلبی و ناهماهنگی انقباض بطن‌ها ممکن است از دستگاه CRT سود ببرند.
  منابع انجمن قلب آمریکا، ضربان‌ساز، ICD، درمان‌های کاتتری و اقدامات جراحی را از گزینه‌های مهم درمان بیماری‌های قلبی پیشرفته معرفی می‌کنند. 

مراقبت‌های بعد از آنژیوگرافی
پس از آنژیوگرافی، محل ورود کاتتر از نظر خونریزی و تورم بررسی می‌شود. در روش کشاله ران ممکن است بیمار مدتی به پشت دراز بکشد؛ در روش مچ دست معمولاً وسیله فشاری مخصوص استفاده می‌شود. توصیه‌ها بسته به وضعیت بیمار متفاوت‌اند، اما معمولاً شامل موارد زیر هستند:

• مصرف آب طبق نظر پزشک
•  خشک و تمیز نگه داشتن محل ورود
•  خودداری از بلند کردن اجسام سنگین برای مدت توصیه‌شده
•  بررسی خونریزی یا تورم محل ورود
•  مصرف داروها طبق دستور
•  پیگیری نتایج آنژیوگرافی

خونریزی فعال، برجستگی رو به افزایش، سردی یا بی‌حسی اندام، درد قفسه سینه و تنگی نفس نیازمند ارزیابی فوری هستند.

مراقبت‌های بعد از آنژیوپلاستی و استنت
دریافت استنت پایان درمان نیست. بیمار باید برنامه پیشگیری ثانویه را ادامه دهد. مراقبت‌های مهم عبارت‌اند از:

•  مصرف دقیق داروهای ضدپلاکت
•  قطع نکردن دارو بدون نظر متخصص قلب
•  کنترل فشار، قند و کلسترول
•  ترک کامل دخانیات
•  فعالیت تدریجی
•  شرکت در بازتوانی قلبی
•  رعایت رژیم غذایی مناسب
•  مراجعه در زمان تعیین‌شده

 مراقبت‌های بعد از جراحی بای‌پس
بهبود پس از جراحی بای‌پس نسبت به آنژیوپلاستی طولانی‌تر است. بیمار باید به‌تدریج فعالیت خود را افزایش دهد و از زخم قفسه سینه یا محل برداشت رگ مراقبت کند. موارد مهم عبارت‌اند از:

•  مراقبت از زخم
•  مصرف داروها
•  کنترل درد طبق دستور
•  تمرین تنفسی
•  پیاده‌روی تدریجی
•  محدودیت بلند کردن اجسام سنگین
•  تغذیه مناسب
•  کنترل تب یا ترشح زخم
•  بازتوانی قلبی
•  پیگیری با جراح و متخصص قلب

قرمزی فزاینده زخم، تب، ترشح، تنگی نفس شدید، درد جدید قفسه سینه یا بی‌نظمی قابل توجه ضربان باید سریع بررسی شود.

 بازتوانی قلبی چیست؟
بازتوانی قلبی یک برنامه نظارت‌شده شامل ورزش، آموزش تغذیه، کنترل عوامل خطر، مدیریت استرس و حمایت روانی است. این برنامه برای برخی بیماران پس از سکته قلبی، آنژیوپلاستی، بای‌پس یا در مبتلایان به نارسایی قلبی مناسب است.
هدف بازتوانی تنها بازگرداندن قدرت بدنی نیست؛ بلکه کمک به بازگشت ایمن به زندگی و کاهش احتمال رویدادهای بعدی است.

عوارض احتمالی آنژیوگرافی و آنژیوپلاستی
بیشتر این اقدامات بدون مشکل جدی انجام می‌شوند، اما هیچ روش تهاجمی کاملاً بدون خطر نیست. عوارض احتمالی عبارت‌اند از:

•  کبودی یا خونریزی محل ورود
•  آسیب شریان
•  واکنش حساسیتی به ماده حاجب
•  آسیب کلیه مرتبط با ماده حاجب
•  آریتمی
•  عفونت
•  تشکیل لخته
•  تنگی مجدد
•  سکته قلبی یا مغزی
•  نیاز اورژانسی به جراحی
•  مرگ در موارد بسیار نادر و پرخطر

خطر واقعی برای هر بیمار به سن، وضعیت کلیه، شدت بیماری، مصرف داروهای رقیق‌کننده خون و شرایط عمومی بستگی دارد.

عوارض احتمالی جراحی قلب
جراحی قلب بزرگ‌تر و پیچیده‌تر از آنژیوپلاستی است و ممکن است با عوارض زیر همراه باشد:

•  خونریزی
•  عفونت زخم
•  آریتمی
•  مشکلات ریوی
•  سکته مغزی
•  اختلال کلیه
•  گیجی موقت پس از جراحی
•  لخته خون
•  مشکلات ترمیم استخوان جناغ

انتخاب بیمار مناسب و مراقبت دقیق قبل و بعد از عمل، خطر این عوارض را کاهش می‌دهد.

باورهای اشتباه درباره درمان بیماری‌های قلبی
باور اول: آنژیوگرافی همان آنژیوپلاستی است
خیر. آنژیوگرافی عروق را نشان می‌دهد؛ آنژیوپلاستی رگ تنگ را با بالون و معمولاً استنت باز می‌کند.
 باور دوم: بعد از استنت، بیماری قلبی کاملاً درمان می‌شود
استنت یک محل تنگی را باز می‌کند، اما زمینه تصلب شرایین را از بین نمی‌برد. دارو و تغییر سبک زندگی همچنان ضروری‌اند.
 باور سوم: هر گرفتگی رگ باید استنت شود
خیر. برخی گرفتگی‌ها با دارو کنترل می‌شوند و بعضی دیگر برای جراحی بای‌پس مناسب‌ترند. اهمیت گرفتگی به محل، شدت و اثر آن بر جریان خون بستگی دارد.
باور چهارم: جراحی بای‌پس فقط برای افراد بسیار مسن است
خیر. سن تنها یکی از عوامل تصمیم‌گیری است. جوانان دارای گرفتگی شدید و پیچیده نیز ممکن است به بای‌پس نیاز داشته باشند.
 باور پنجم: طبیعی شدن فشار و کلسترول یعنی می‌توان دارو را قطع کرد
طبیعی شدن اعداد ممکن است حاصل اثر دارو باشد. قطع درمان بدون نظر پزشک می‌تواند خطر بازگشت بیماری را افزایش دهد.

سؤالات متداول
 آیا آنژیوگرافی درد دارد؟
محل ورود کاتتر بی‌حس می‌شود. بیمار ممکن است فشار مختصر یا احساس گرما هنگام تزریق ماده حاجب داشته باشد، اما درد شدید معمول نیست.
 آنژیوگرافی از دست بهتر است یا پا؟
هر دو روش قابل استفاده‌اند. دسترسی از مچ در بسیاری از بیماران با تحرک زودتر و خونریزی کمتر محل ورود همراه است، اما انتخاب مسیر به وضعیت عروق و تصمیم پزشک بستگی دارد.
 آنژیوپلاستی چقدر طول می‌کشد؟
مدت آن به تعداد و پیچیدگی گرفتگی‌ها بستگی دارد و ممکن است از کمتر از یک ساعت تا چند ساعت طول بکشد. 
آیا بعد از استنت باید همیشه آسپرین خورد؟برنامه ضدپلاکتی برای هر بیمار متفاوت است. برخی بیماران آسپرین را طولانی‌مدت مصرف می‌کنند و داروی دوم را برای مدت مشخص ادامه می‌دهند. تصمیم باید با پزشک باشد. 
 آیا آنژیوپلاستی خطرناک است؟
هر اقدام پزشکی خطر دارد، اما آنژیوپلاستی در مراکز مجهز یک روش رایج است. خطر به وضعیت بیمار، محل گرفتگی و فوریت درمان بستگی دارد.
 آیا جراحی بای‌پس گرفتگی‌ها را پاک می‌کند؟
خیر. جراحی مسیر جدیدی برای عبور خون در اطراف گرفتگی می‌سازد.
استنت چند سال عمر می‌کند؟
استنت برای باقی ماندن دائمی در رگ طراحی شده است. بااین‌حال، رگ ممکن است در همان محل یا قسمت‌های دیگر دوباره تنگ شود.
 آیا بعد از آنژیوپلاستی می‌توان ورزش کرد؟
معمولاً بله، اما زمان و شدت شروع باید براساس نظر پزشک و ترجیحاً در برنامه بازتوانی قلبی تعیین شود.
 بهترین درمان گرفتگی عروق قلب چیست؟
بهترین درمان برای هر فرد متفاوت است و ممکن است دارو، آنژیوپلاستی یا بای‌پس باشد. نتیجه آنژیوگرافی به‌تنهایی برای تصمیم‌گیری کافی نیست.
چه زمانی باید فوراً به اورژانس مراجعه کرد؟
درد یا فشار قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تعریق سرد، غش، ضعف ناگهانی، اختلال گفتار یا درد شبیه علائم پیش از سکته قلبی نیازمند اقدام فوری است.

جمع‌بندی
درمان بیماری‌های قلبی از اصلاح سبک زندگی و مصرف دارو آغاز می‌شود و در صورت نیاز می‌تواند به آنژیوگرافی، آنژیوپلاستی، استنت، جراحی بای‌پس، ترمیم دریچه یا کاشت دستگاه‌های قلبی برسد. آنژیوگرافی یک روش تشخیصی برای مشاهده عروق است، درحالی‌که آنژیوپلاستی و استنت برای باز کردن رگ تنگ انجام می‌شوند.
جراحی بای‌پس نیز با ایجاد مسیر جدید، خون را از اطراف انسداد عبور می‌دهد. انتخاب روش درمان باید با توجه به نوع بیماری، تعداد و محل گرفتگی‌ها، علائم، دیابت، قدرت پمپاژ قلب و خطرات هر روش انجام شود. هیچ‌یک از این اقدامات جای کنترل فشار، قند، کلسترول، ترک دخانیات و مصرف منظم دارو را نمی‌گیرند. بیمار باید علائم هشدار، مراقبت‌های پس از درمان و اهمیت بازتوانی قلبی را جدی بگیرد.

منابع

American Heart Association – Cardiac Procedures and Surgeries
American Heart Association – Coronary Angiogram
American Heart Association – Cardiac Catheterization
NHLBI – Coronary Heart Disease Treatment
NHLBI – Heart Treatments and Procedures
MedlinePlus – Angioplasty and Stent Placement
MedlinePlus – Cardiac Catheterization
American Heart Association – Types of Heart Medications

اعتبار محتوای علمی
محتوای این مقاله با استفاده از اطلاعات منتشرشده در منابع معتبر پزشکی، راهنماهای تخصصی و وب‌سایت‌های رسمی سلامت تدوین شده است. هدف نبض نگار، ارائه اطلاعات علمی، دقیق و قابل فهم برای عموم مخاطبان است. تشخیص و انتخاب روش درمان باید براساس شرایط فردی، نتایج آزمایش‌ها و نظر متخصص قلب انجام شود.

 سلب مسئولیت پزشکی
مطالب منتشرشده در نبض نگار صرفاً با هدف افزایش آگاهی عمومی ارائه می‌شوند و جایگزین معاینه، تشخیص یا درمان پزشکی نیستند. از شروع، قطع یا تغییر داروهای قلبی و رقیق‌کننده خون بدون نظر پزشک خودداری کنید. در صورت بروز درد قفسه سینه، تنگی نفس شدید، تعریق سرد، غش یا علائم ناگهانی عصبی، فوراً با اورژانس تماس بگیرید.